საქართველოში „ლაღიძის წყალი“ მარტო სასმელი არ არის, ეს პატარა რიტუალია: დახლთან დგახარ, ჭიქაში გაზიან წყალს სიროფს ურევენ, ტარხუნას, ნაღებს ან მსხალს, გვერდით კი ცხელი ხაჭაპური გიდევს. ამ ამბის სათავე XIX საუკუნის ბოლოს კუთაისის ერთ აფთიაქშია და ეს იმ იშვიათ ისტორიათაგანია, რომელიც ფაქტების შემოწმებას თითქმის სრულად უძლებს. თითქმის, რადგან ზოგიერთი დეტალი მხოლოდ თავად კომპანიის ნაამბობით ვიცით და ამას პირდაპირ გეტყვით.
აფთიაქი კუთაისში
მიტროფანე ლაღიძე 1869 წელს კუთაისის მახლობლად, სოფელში დაიბადა. თოთხმეტი წლისა კუთაისის აფთიაქში შეგირდად მივიდა, სადაც ხილის წვენებისა და უალკოჰოლო სასმელების დამზადება ისწავლა, მაშინ ეს ფარმაცევტის საქმე იყო. ბრენდი თავის დაბადების წლად 1887-ს მიიჩნევს: სწორედ მაშინ დაიწყო ლაღიძემ ექსპერიმენტები ბუნებრივ სიროფებზე, იმპორტული არომატული ესენციების ნაცვლად, რომლებსაც იმ დროს ლიმონათის მწარმოებლები იყენებდნენ. 1900 წლისთვის საკუთარი ქარხანა ააშენა და მისი ლიმონათი მთელ დასავლეთ საქართველოს მოედო.
1906 წელს, კომპანიის ისტორიის მიხედვით, აკაკი წერეთლისა და ილია ჭავჭავაძის მხარდაჭერით, ლაღიძემ თბილისში, გოლოვინის პროსპექტზე, დღევანდელ რუსთაველზე, მაღაზია გახსნა, რომელიც მალე ქალაქის სავიზიტო ბარათად იქცა. აკაკიმ ლაღიძის წყლებს ლექსიც კი მიუძღვნა. კომპანია წერს, რომ 1913 წელს პეტერბურგის გამოფენაზე ორი ოქროსა და ერთი ვერცხლის მედალი აიღო, 1914 წელს კი ვენაში სასმელების საერთაშორისო გამოფენაზე ოქრო და ვერცხლი. დამოუკიდებელი წყაროები მხოლოდ იმას ადასტურებენ, რომ პირველ მსოფლიო ომამდე ლაღიძემ საერთაშორისო გამოფენებზე არაერთხელ მიიღო ოქროს მედალი, ამიტომ კონკრეტული თარიღები ბრენდის ვერსიად მიიღე.
ტარხუნიდან „ტარხუნამდე“
ტარხუნა ქართული სუფრის ჩვეულებრივი მწვანილია, ქინძთან და რეჰანთან ერთად ლანგარზე რომ დევს. ლაღიძეს მიაწერენ იმას, რომ კავკასიური ტარხუნის ექსტრაქტი გაზიან წყალსა და ბუნებრივ სიროფებს შეურია. მის სხვა ცნობილ გემოებს შორის იყო მსხალი, ლიმონი, ნაღები, შოკოლადი და კოწახური. 1921 წელს რუსთაველის ქარხანა ხანძარმა გაანადგურა, 1927 წელს კი საბჭოთა ხელისუფლებამ თბილისში ლაღიძის წყლების ქარხანა ააშენა და მისი დირექტორი თავად ლაღიძე გახდა. გარდაიცვალა 1960 წელს.
მთელი საბჭოთა კავშირისთვის „ტარხუნი“ გვიან, 1980-იანებში გახდა ცნობილი: საცდელი პარტია 1981 წელს მოსკოვის მთავარ ბოტანიკურ ბაღში გაიყიდა, 1983 წლიდან კი ბოთლებსა და გაზიანი წყლის ავტომატებში ყველგან გამოჩნდა. ახლა საინტერესო დეტალი: საბჭოთა სტანდარტის რეცეპტში ზურმუხტისფერს ორი საღებავი იძლეოდა, ლურჯი და ყვითელი. ნამდვილი ტარხუნის ექსტრაქტი სასმელს უფრო მოყვითალოს ხდის. ასე რომ, თუ შენი სახლის ტარხუნა ნეონისფერი არ გამოვიდა, ყველაფერი სწორად გააკეთე.
რას აკეთებს ტარხუნა ჭიქაში
ტარხუნის გემო ანისს მოგაგონებს, ოღონდ უფრო მწვანე და ბალახოვანია, მსუბუქი სიტკბოთი. ყველაზე კარგად ციტრუსთან, კიტრთან, მარწყვთან, ჯინთან და ცქრიალა ღვინოსთან მეგობრობს. სან-ფრანცისკოს ბარ ABV-ის „ტარხუნის ფიქსში“, რომლის რეცეპტიც Punch-მა გამოაქვეყნა, ტარხუნის სიროფი ტეკილასთან, ლაიმთან და აბსენტის წვეთთან ერთად მიდის: ანისი ანისს ეხმიანება. შენ კიდევ უფრო მარტივად დაიწყე.
- ტარხუნის კოლინზი: ტომ კოლინზში შაქრის სიროფი 20 მლ ტარხუნის სიროფით ჩაანაცვლე.
- უალკოჰოლო ვერსია: 25 მლ ტარხუნის სიროფი, 15 მლ ლაიმი, ყინული და 150 მლ გაზიანი წყალი.
- ჯინი და სოდა ტარხუნით: 10 მლ სიროფი და ტარხუნის ტოტი საკმარისია.
- ჭაჭის საუერი: 50 მლ ჭაჭა, 25 მლ ლიმონი, 20 მლ ტარხუნის სიროფი, შეანჯღრიე და გადაწურე.
- ნაღების სიროფის ნათესავი: ნიუ-იორკული „ეგ ქრიმი“ ლაღიძის ნაღების წყლის ახლო უცხოელი ნათესავია.
ლაღიძის წყლების ტექნოლოგია და კულტურა დღეს საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნულ სიაშია შეტანილი. ასე რომ, როცა თბილისში დახლთან ტარხუნას უკვეთავ, რაღაც ძალიან ძველში და ძალიან ქართულში მონაწილეობ. სახლში კი იგივე სიამოვნება ერთი ქილა სიროფით, კარგი ყინულითა და ცივი სოდით მიიღება.